Ho liên tục là bệnh gì? Những bệnh lý thường gặp không nên chủ quan
Ho là phản xạ tự nhiên giúp cơ thể tống xuất bụi bẩn, dịch tiết, vi khuẩn, virus hoặc các chất kích thích ra khỏi đường hô hấp. Tuy nhiên, nếu cơn ho xuất hiện dồn dập, kéo dài nhiều ngày hoặc tái đi tái lại không dứt, đây có thể là dấu hiệu cho thấy đường hô hấp hoặc một cơ quan liên quan đang bị kích thích, viêm nhiễm hoặc tổn thương.
Vậy ho liên tục là bệnh gì? Thực tế, ho liên tục không phải là một bệnh riêng biệt mà là triệu chứng có thể gặp trong nhiều bệnh lý khác nhau. Tình trạng này có thể liên quan đến cảm lạnh, cảm cúm, viêm họng, viêm phế quản, viêm phổi, hen suyễn, viêm xoang, dị ứng, trào ngược dạ dày - thực quản, bệnh phổi tắc nghẽn mạn tính, lao phổi hoặc một số bệnh lý phổi nghiêm trọng khác.
1. Cảm lạnh, cảm cúm
Cảm lạnh và cảm cúm là những nguyên nhân phổ biến khiến người bệnh bị ho liên tục trong vài ngày đến vài tuần. Khi virus xâm nhập đường hô hấp, niêm mạc mũi họng bị viêm, tăng tiết dịch và kích thích phản xạ ho.
Cơn ho do cảm lạnh, cảm cúm thường đi kèm nghẹt mũi, sổ mũi, đau họng, hắt hơi, đau đầu, mệt mỏi hoặc sốt nhẹ. Ban đầu, người bệnh có thể ho khan, sau đó chuyển sang ho có đờm khi dịch nhầy tăng lên.
Trong một số trường hợp, dù các triệu chứng cảm cúm đã giảm, cơn ho vẫn còn kéo dài do niêm mạc đường thở chưa hồi phục hoàn toàn. Đây là lý do nhiều người cảm thấy mình bị ho liên tục không dứt sau một đợt cảm lạnh hoặc cảm cúm.
2. Viêm họng, viêm amidan
Viêm họng và viêm amidan cũng là nguyên nhân thường gặp gây ho dai dẳng. Khi vùng họng bị viêm, sưng hoặc kích ứng, người bệnh dễ có cảm giác ngứa rát, vướng cổ, đau khi nuốt và thường xuyên muốn ho hoặc hắng giọng.
Cơn ho trong viêm họng thường là ho khan, ho từng cơn hoặc ho kèm đau rát cổ họng. Một số trường hợp có thể kèm khàn tiếng, sốt nhẹ, hơi thở có mùi hoặc nổi hạch vùng cổ.
Nếu viêm amidan nặng hơn, người bệnh có thể thấy amidan sưng đỏ, có mủ trắng, đau họng nhiều và sốt. Khi đó, cơn ho thường không xuất hiện đơn lẻ mà đi cùng các biểu hiện viêm nhiễm rõ ở vùng họng.
3. Viêm thanh quản
Viêm thanh quản là tình trạng dây thanh âm bị viêm, thường gặp sau nhiễm virus, nói nhiều, la hét, tiếp xúc với khói bụi hoặc trào ngược dạ dày - thực quản. Bệnh có thể khiến người bệnh ho khan, khàn tiếng, mất tiếng hoặc cảm giác cổ họng khô rát.
Cơn ho do viêm thanh quản thường tăng khi nói nhiều hoặc khi cổ họng bị khô. Người bệnh có thể cảm thấy giọng nói yếu, khàn kéo dài và dễ bị kích thích ho khi hít không khí lạnh, bụi hoặc mùi hóa chất.
Đây là nguyên nhân dễ bị nhầm với viêm họng thông thường, nhưng điểm nổi bật hơn là tình trạng khàn tiếng hoặc thay đổi giọng nói.
4. Viêm phế quản
Viêm phế quản xảy ra khi niêm mạc ống phế quản bị viêm, làm tăng tiết chất nhầy và kích thích phản xạ ho. Bệnh có thể xuất hiện sau cảm lạnh, cảm cúm hoặc do thường xuyên tiếp xúc với khói thuốc, bụi mịn, hóa chất và ô nhiễm không khí.
Người bị viêm phế quản thường ho nhiều, ho có đờm, tức ngực nhẹ, mệt mỏi hoặc khò khè. Đờm có thể trong, trắng, vàng hoặc xanh; tuy nhiên, màu đờm không đủ để tự kết luận nguyên nhân do virus hay vi khuẩn.
Ở người hút thuốc lá lâu năm hoặc thường xuyên tiếp xúc môi trường ô nhiễm, viêm phế quản có thể tái phát nhiều lần. Khi đó, cơn ho không chỉ xuất hiện trong vài ngày mà có thể kéo dài dai dẳng, nhất là vào buổi sáng hoặc khi thời tiết thay đổi.
5. Viêm phổi
Viêm phổi là bệnh lý nhiễm trùng ở nhu mô phổi, có thể do virus, vi khuẩn hoặc nấm. Đây là nguyên nhân nghiêm trọng hơn so với cảm lạnh, viêm họng hoặc viêm phế quản thông thường.
Người bị viêm phổi thường ho nhiều, ho có đờm đặc, sốt, rét run, đau tức ngực, khó thở, thở nhanh, mệt lả hoặc ăn uống kém. Ở người cao tuổi, biểu hiện đôi khi không rõ ràng, có thể chỉ thấy mệt nhiều, thở nhanh hoặc suy giảm sức khỏe đột ngột.
Nếu cơn ho đi kèm sốt cao, khó thở, đau ngực hoặc người bệnh yếu nhanh, cần nghĩ đến khả năng viêm phổi và nên được thăm khám sớm để tránh bỏ sót bệnh lý cần điều trị.
6. Hen suyễn
Hen suyễn là bệnh lý viêm mạn tính đường thở, khiến phế quản trở nên nhạy cảm hơn với các tác nhân như bụi, phấn hoa, lông thú cưng, khói thuốc, không khí lạnh, nhiễm virus hoặc vận động mạnh.
Khi bị kích thích, đường thở có thể co thắt, tăng tiết dịch và gây ho, khò khè, khó thở, nặng ngực. Một số người bị hen không biểu hiện rõ bằng khó thở mà chủ yếu là ho kéo dài, nhất là về đêm hoặc gần sáng.
Nếu người bệnh thường xuyên ho không ngừng vào ban đêm, ho sau khi chạy bộ, ho khi trời lạnh hoặc ho kèm tiếng khò khè, hen suyễn là một trong những bệnh lý cần được nghĩ đến.
7. Viêm xoang, chảy dịch mũi sau
Viêm xoang hoặc viêm mũi mạn tính có thể gây ho do dịch nhầy từ mũi xoang chảy xuống phía sau họng. Dịch này kích thích niêm mạc họng, tạo cảm giác vướng đờm, ngứa cổ và làm người bệnh ho dai dẳng.
Cơn ho do chảy dịch mũi sau thường rõ hơn khi nằm, khi ngủ dậy hoặc khi thời tiết thay đổi. Người bệnh có thể kèm nghẹt mũi, chảy nước mũi, đau nặng vùng mặt, giảm khứu giác hoặc đau đầu.
Đây là nhóm nguyên nhân dễ bị bỏ sót vì người bệnh thường nghĩ ho kéo dài là do phổi, trong khi nguồn kích thích lại đến từ mũi xoang.
8. Dị ứng đường hô hấp
Dị ứng đường hô hấp xảy ra khi cơ thể phản ứng quá mức với các tác nhân như bụi nhà, phấn hoa, lông thú cưng, nấm mốc, nước hoa, hóa chất hoặc thay đổi thời tiết. Khi đó, niêm mạc mũi họng và đường thở bị kích thích, gây ho khan hoặc ho dai dẳng.
Người bị dị ứng thường ho kèm hắt hơi, ngứa mũi, chảy nước mũi trong, nghẹt mũi hoặc ngứa mắt. Cơn ho có thể tái đi tái lại theo mùa, theo môi trường sống hoặc sau khi tiếp xúc với một tác nhân cụ thể.
Nếu dị ứng kéo dài, người bệnh có thể bị viêm mũi dị ứng, chảy dịch mũi sau và ho tái phát nhiều lần.
9. Trào ngược dạ dày - thực quản
Trào ngược dạ dày - thực quản là nguyên nhân khá thường gặp nhưng dễ bị bỏ qua ở người bị ho kéo dài. Khi axit và dịch dạ dày trào ngược lên thực quản, vùng họng hoặc thanh quản, chúng có thể gây kích ứng và tạo phản xạ ho.
Cơn ho do trào ngược thường tăng sau khi ăn no, khi nằm, về đêm hoặc sau khi dùng đồ cay nóng, cà phê, nước có gas. Người bệnh có thể kèm ợ hơi, ợ nóng, nóng rát sau xương ức, đắng miệng, khàn tiếng buổi sáng hoặc cảm giác vướng nghẹn ở cổ.
Một số trường hợp trào ngược không có biểu hiện đau dạ dày rõ ràng, mà triệu chứng nổi bật lại là ho khan kéo dài, viêm họng tái phát hoặc khàn tiếng.
10. Bệnh phổi tắc nghẽn mạn tính
Bệnh phổi tắc nghẽn mạn tính thường gặp ở người hút thuốc lá lâu năm, người tiếp xúc khói bụi, khí độc hoặc ô nhiễm không khí trong thời gian dài. Bệnh làm đường thở bị viêm mạn tính, hẹp dần và khiến luồng khí ra vào phổi bị cản trở.
Người bệnh thường ho kéo dài, ho có đờm vào buổi sáng, khó thở khi gắng sức, thở khò khè, tức ngực hoặc nhanh mệt khi vận động. Ban đầu, triệu chứng có thể nhẹ nên nhiều người dễ chủ quan.
Nếu một người hút thuốc lâu năm bị ho liên tục nhiều ngày, ho tái phát nhiều đợt, kèm khó thở hoặc giảm sức bền khi vận động, bệnh phổi tắc nghẽn mạn tính là nguyên nhân cần được lưu ý.
11. Lao phổi
Lao phổi là bệnh nhiễm trùng do vi khuẩn lao gây ra và có thể lây qua đường hô hấp. Bệnh thường được nghĩ đến khi người bệnh ho kéo dài, đặc biệt nếu đi kèm sốt nhẹ về chiều, đổ mồ hôi ban đêm, sụt cân, chán ăn, mệt mỏi hoặc ho ra máu.
Cơn ho do lao phổi có thể là ho khan hoặc ho có đờm. Một số trường hợp ban đầu chỉ ho nhẹ, nhưng kéo dài dai dẳng và không cải thiện rõ dù đã dùng các biện pháp thông thường.
Lao phổi cần được chẩn đoán và điều trị theo phác đồ y tế. Người bệnh không nên tự ý dùng thuốc hoặc ngưng thuốc giữa chừng vì có thể làm bệnh khó kiểm soát hơn.
12. Ung thư phổi
Ung thư phổi không phải là nguyên nhân phổ biến nhất gây ho liên tục, nhưng là bệnh lý nghiêm trọng cần được bác sĩ đánh giá khi có yếu tố nguy cơ hoặc dấu hiệu bất thường. Nguy cơ thường cao hơn ở người hút thuốc lá, tiếp xúc khói thuốc thụ động lâu dài, làm việc trong môi trường độc hại hoặc có tiền sử gia đình mắc ung thư phổi.
Các dấu hiệu có thể gặp gồm ho kéo dài không rõ nguyên nhân, ho thay đổi tính chất, ho ra máu, đau ngực, khó thở, khàn tiếng kéo dài, sụt cân không rõ lý do hoặc mệt mỏi nhiều.
Không nên tự kết luận ho kéo dài là ung thư phổi. Tuy nhiên, nếu cơn ho kéo dài kèm các dấu hiệu bất thường, người bệnh cần thăm khám để xác định nguyên nhân chính xác.
13. Ho do tác dụng phụ của thuốc
Một số loại thuốc điều trị tăng huyết áp, đặc biệt là nhóm ức chế men chuyển, có thể gây ho khan kéo dài ở một số người. Cơn ho thường dai dẳng, không kèm sốt, không có đờm rõ và có thể xuất hiện sau khi bắt đầu dùng thuốc một thời gian.
Nếu nghi ngờ ho liên quan đến thuốc đang sử dụng, người bệnh không nên tự ý ngưng thuốc. Việc thay đổi thuốc cần có hướng dẫn từ bác sĩ để tránh ảnh hưởng đến quá trình điều trị bệnh nền.
Tổng kết
Ho liên tục kéo dài không chỉ gây phiền toái trong sinh hoạt mà còn có thể là dấu hiệu cảnh báo nhiều bệnh lý khác nhau, từ các vấn đề thường gặp như cảm lạnh, cảm cúm, viêm họng, viêm phế quản, viêm xoang, dị ứng, hen suyễn, trào ngược dạ dày - thực quản đến các bệnh nghiêm trọng hơn như viêm phổi, bệnh phổi tắc nghẽn mạn tính, lao phổi hoặc ung thư phổi.
Bên cạnh yếu tố bệnh lý, tình trạng ho nhiều liên tục cũng có thể chịu ảnh hưởng từ môi trường ô nhiễm, khói thuốc lá, thay đổi thời tiết, lối sống thiếu khoa học hoặc thói quen ăn uống không phù hợp. Để xác định chính xác nguyên nhân và có hướng xử lý đúng, người bệnh nên thăm khám bác sĩ, đặc biệt khi cơn ho kéo dài trên 2-3 tuần, tái phát nhiều lần, ngày càng nặng hơn hoặc đi kèm các dấu hiệu như ho ra máu, sốt cao, đau tức ngực, khó thở, sụt cân bất thường.
Trong quá trình chăm sóc sức khỏe hô hấp, bạn có thể tham khảo thêm Thiên Môn Bổ Phổi của Dược Bình Đông. Đây là thực phẩm bảo vệ sức khỏe có thành phần từ các thảo dược như Thiên môn đông, Bạc hà, Gừng, Atiso, Trần bì, Bách bộ, Tang bạch bì, Bình vôi và Kinh giới, hỗ trợ bổ phổi, giảm ho, tiêu đờm và làm dịu cổ họng.
Để được tư vấn thêm, bạn có thể liên hệ Dược Bình Đông qua hotline 028.39.808.808 hoặc truy cập website binhdong.vn.
Lưu ý: Sản phẩm này không phải là thuốc và không có tác dụng thay thế thuốc chữa bệnh.
——————
Tác giả: Lương y Nguyễn Thành Hiếu - Cố vấn chuyên môn sản phẩm Phổi & Hô hấp tại Dược Bình Đông
Nguồn: Dược Bình Đông – Kiến thức sức khỏe từ Đông y tại Địa chỉ: 43/9 Mễ Cốc, Phường Phú Định, Thành phố Hồ Chí Minh
(*) Bản quyền bài viết thuộc về Dược Bình Đông. Khi chia sẻ, cần trích dẫn nguồn đầy đủ: “Tác giả: Lương y Nguyễn Thành Hiếu – Nguồn: Dược Bình Đông – Kiến thức sức khỏe từ Đông y”. Các bài viết trích nguồn không đầy đủ, ví dụ: “Theo Dược Bình Đông” hoặc tương tự, đều không được chấp nhận và phải gỡ bỏ.
Nguồn bài viết có tham khảo từ Nhà thuốc Pharmacity, Nhà thuốc Long Châu