Thuốc lá có gây suy nhược cơ thể không? Ảnh hưởng đến thể lực và cách phục hồi

Một người hút thuốc lâu năm đôi khi chỉ nhận ra thể lực đã thay đổi khi leo vài tầng cầu thang, đi nhanh hoặc làm việc nặng: hơi thở gấp hơn trước, chân tay mau mỏi và cần nghỉ sớm hơn. Cảm giác này dễ được gọi chung là “suy nhược”, nhưng phía sau còn liên quan đến cách khói thuốc tác động lên hệ tim mạch, hô hấp và khả năng đưa oxy tới các mô.

Vì vậy, thuốc lá gây suy nhược cơ thể không nên được hiểu như thuốc lá trực tiếp tạo ra một bệnh có tên “suy nhược cơ thể”. Cách chính xác hơn là hút thuốc có thể làm giảm thể lực, góp phần gây mệt và đồng thời làm tăng nguy cơ nhiều bệnh tim phổi — những tình trạng cũng có thể biểu hiện bằng thiếu sức.

1. Hút thuốc ảnh hưởng đến thể lực và sức chịu đựng như thế nào?

Mỗi lần cơ thể vận động, cơ và các cơ quan cần nhiều oxy hơn. Tim, phổi và hệ tuần hoàn phải phối hợp để đưa oxy từ không khí vào máu rồi vận chuyển tới mô đang hoạt động.

Khói thuốc có thể làm quá trình này bất lợi theo nhiều hướng.

Carbon monoxide (CO) trong khói thuốc gắn với hemoglobin, làm giảm lượng oxy mà máu có thể vận chuyển. CDC cũng cho biết nicotine làm tăng huyết áp, trong khi CO từ khói thuốc làm giảm khả năng mang oxy của máu.

Có thể hình dung theo chuỗi:

Hít khói thuốc
↓
CO đi vào máu + nicotine tác động tim mạch
↓
Khả năng vận chuyển oxy giảm, tim phải chịu thêm tải
↓
Hoạt động thể chất dễ trở nên nặng hơn
↓
Nhanh mệt, giảm sức chịu đựng hoặc hụt hơi

Bên cạnh tác động tức thời, hút thuốc còn làm tăng nguy cơ xơ vữa động mạch, bệnh tim và nhiều bệnh hô hấp. CDC ghi nhận thuốc lá có thể làm tổn thương tim, mạch máu và tăng nguy cơ bệnh mạch vành, đau tim, suy tim cùng bệnh động mạch ngoại biên.

Ở người đã có tổn thương phổi hoặc tim, mức giảm thể lực có thể rõ hơn. American Lung Association giải thích rằng hoạt động thể chất đòi hỏi tim và phổi tăng cung cấp oxy cho cơ; nếu chức năng tim phổi bị ảnh hưởng, người bệnh dễ thấy khó thở hoặc giảm khả năng gắng sức.

Như vậy, thuốc lá có thể trở thành một mắt xích trong nguyên nhân suy nhược cơ thể, nhưng bài toán không dừng ở câu “hút thuốc nên mệt”. Điều cần đánh giá là thể lực thay đổi đến đâu và có bệnh lý tim phổi nào đã hình thành hay chưa.

2. Những biểu hiện cho thấy hút thuốc đang ảnh hưởng đến khả năng hoạt động

Không có một bộ “dấu hiệu suy nhược do thuốc lá” riêng biệt. Những thay đổi đáng chú ý chủ yếu nằm ở sức chịu đựng và triệu chứng xuất hiện khi hoạt động.

Có thể nhận thấy:

• Đi bộ nhanh hoặc leo cầu thang mau mệt hơn trước.

• Cần nghỉ nhiều lần khi làm việc thể lực.

• Dễ hụt hơi ở mức vận động vốn từng chịu được.

• Ho hoặc khò khè lặp lại.

• Cảm giác ngực nặng hoặc khó lấy hơi khi gắng sức.

• Chân nhanh mỏi, khả năng duy trì hoạt động giảm.

• Mất nhiều thời gian hơn để hồi phục sau vận động.

• Mệt đi kèm giấc ngủ kém hoặc ho về đêm.

Khó thở đặc biệt không nên xem là biểu hiện “bình thường vì hút thuốc”. American Lung Association lưu ý khó thở có thể xuất hiện khi vận động, nhưng cũng có thể là dấu hiệu của bệnh lý; hút thuốc và vaping có thể làm triệu chứng nặng hơn hoặc góp phần gây bệnh nền như COPD.

Ngoài phổi, bệnh mạch máu ngoại biên liên quan thuốc lá cũng có thể gây đau cơ khi đi bộ, cảm giác yếu hoặc tê chân khiến việc đi lại khó hơn.

Do đó, nếu người hút thuốc thấy sức khỏe ngày càng giảm, nên quan sát mẫu triệu chứng:

Phần suy nhược cơ thể gây khó thở cần được xem riêng nếu hụt hơi trở thành biểu hiện nổi bật, bởi khó thở có nhiều nguyên nhân và không nên chỉ giải thích bằng “cơ thể yếu”.

3. Cai thuốc có giúp thể lực phục hồi không?

Ngừng hút thuốc giúp giảm tiếp xúc với nicotine, carbon monoxide và hàng nghìn hóa chất trong khói thuốc. Những thay đổi tích cực bắt đầu khá sớm, sau đó tiếp tục tích lũy theo thời gian.

Theo CDC, sau khi ngừng hút:

• Nhịp tim bắt đầu giảm trong những phút đầu.

• Sau vài ngày, nồng độ carbon monoxide trong máu giảm về mức của người không hút thuốc.

• Trong khoảng 1–12 tháng, ho và khó thở giảm ở nhiều người.

Điều này không có nghĩa chỉ cần cai thuốc là mọi tình trạng mệt sẽ biến mất. Nếu đã có COPD, bệnh tim mạch hoặc một bệnh nền khác, khả năng phục hồi còn phụ thuộc mức độ tổn thương và điều trị đi kèm.

Sau khi ngừng thuốc, có thể hỗ trợ phục hồi bằng cách:

• Duy trì vận động nhẹ rồi tăng dần theo khả năng.

• Ăn đủ bữa và cung cấp đủ năng lượng, protein.

• Ngủ tương đối đều.

• Tránh tiếp xúc khói thuốc thụ động.

• Không chuyển sang vaping với suy nghĩ đây là cách “bồi lại phổi”.

• Theo dõi khả năng đi bộ, leo cầu thang và thời gian hồi phục sau vận động.

NHS cũng khuyên người hay mệt nên duy trì chế độ ăn lành mạnh, vận động đều, ngủ đủ và không hút thuốc.

Nếu đã ít vận động trong thời gian dài, nên tăng mức hoạt động từ từ. American Lung Association cho biết thể lực tốt hơn giúp cơ thể sử dụng và vận chuyển oxy hiệu quả hơn, qua đó giảm cảm giác hụt hơi trong hoạt động.

Phần xây dựng lịch nghỉ ngơi, dinh dưỡng và vận động tổng thể được triển khai sâu hơn trong nội dung suy nhược cơ thể nên làm gì.

4. Khi nào người hút thuốc bị mệt cần kiểm tra sức khỏe?

Mệt ở người hút thuốc không nên mặc định là hậu quả trực tiếp của thuốc lá. Hút thuốc làm tăng nguy cơ nhiều bệnh, trong khi thiếu máu, đái tháo đường, rối loạn tuyến giáp, mất ngủ hoặc những vấn đề khác cũng có thể gây tình trạng xuống sức.

Nên chủ động thăm khám nếu khả năng hoạt động giảm rõ hoặc xuất hiện:

• Khó thở ở mức vận động nhẹ hơn trước.

• Ho kéo dài, khò khè hoặc tăng tiết đờm.

• Đau hoặc nặng ngực.

• Đánh trống ngực, chóng mặt hoặc ngất.

• Sụt cân không chủ ý.

• Ho ra máu.

• Mệt kéo dài dù đã nghỉ, ngủ và ăn uống đầy đủ.

• Đau hoặc yếu chân khi đi bộ.

• Khó thở xuất hiện ngay cả lúc nghỉ.

American Lung Association khuyến nghị không bỏ qua khó thở không phù hợp với mức vận động; triệu chứng đi cùng đau ngực, ngất hoặc một số dấu hiệu nặng cần được xử lý khẩn cấp.

NHS cũng khuyên đi khám nếu mệt kéo dài vài tuần mà không rõ lý do, ảnh hưởng sinh hoạt hoặc đi cùng các biểu hiện như sụt cân.

Nếu mệt đi cùng ho, khó thở hoặc khả năng gắng sức giảm, bác sĩ có thể cân nhắc khai thác tiền sử hút thuốc, khám tim phổi và chỉ định các kiểm tra phù hợp tùy triệu chứng. Mục tiêu lúc này không còn là trả lời “thuốc lá có làm người yếu đi không”, mà là xác định có tổn thương tim phổi hoặc nguyên nhân bệnh lý nào đang đứng phía sau hay không.

Nhìn chung, hút thuốc có thể góp phần làm sức chịu đựng giảm thông qua tác động lên khả năng vận chuyển oxy, tim mạch và hệ hô hấp. Cai thuốc là bước quan trọng để giảm tiếp tục phơi nhiễm, nhưng tình trạng mệt kéo dài hoặc khó thở không nên chỉ xử lý bằng nghỉ ngơi; người bệnh cần được đánh giá nếu thể lực tiếp tục đi xuống hoặc xuất hiện dấu hiệu bất thường.

Nguồn tham khảo: Centers for Disease Control and Prevention (CDC); NHS; American Lung Association.

• https://duocbinhdong.mozellosite.com/mua-hang-truc-tuyen/item/bo-duong/bat-tien-binh-dong/

• https://duocbinhdong.mozellosite.com/cam-nang-suc-khoe/params/post/5296829/suy-nhuoc-co-the

• https://duocbinhdong.mozellosite.com/cam-nang-suc-khoe/params/post/5296835/dau-hieu-suy-nhuoc-co-the

Tác giả: Võ Ngọc Yến Nga

Nội dung được biên soạn và xuất bản bởi Dược Bình Đông – thương hiệu thuộc Công ty TNHH Dược Phẩm Bình Đông.

Dược Bình Đông – Giao thoa thế hệ, thân thuộc mọi nhà

Dược Bình Đông kế thừa những giá trị của nền Y học cổ truyền Việt Nam, với tiền thân là Cơ sở sản xuất thuốc Y học dân tộc Bình Đông. Qua nhiều thế hệ, thương hiệu tiếp tục phát triển các sản phẩm chăm sóc sức khỏe từ thảo dược, đồng thời chia sẻ kiến thức về chăm sóc và bảo vệ sức khỏe đến cộng đồng.

• Tên: Công ty TNHH Dược Phẩm Bình Đông (Bidophar)
• Hotline: 028.39.808.808
• Địa chỉ trụ sở: 43/9 Mễ Cốc, Phường Phú Định, TP. Hồ Chí Minh
• Địa chỉ showroom/liên hệ: 22 Đường số 10, Phường Bình Phú, TP. Hồ Chí Minh
• Email: info@binhdong.vn

Nguồn: 

• https://www.binhdong.vn/cam-nang-suc-khoe/cac-dau-hieu-suy-nhuoc-co-the-va-huong-dieu-tri/
• https://www.binhdong.vn/cam-nang-suc-khoe/tac-hai-cua-hut-thuoc/

No comments

Leave a reply