Suy nhược cơ thể do giảm cân quá mức: Vì sao xảy ra và cách phục hồi

Giảm được cân nhưng đổi lại là cảm giác lả người, khó tập trung, nhanh mệt hoặc không còn đủ sức cho sinh hoạt thường ngày là dấu hiệu cần xem lại cách giảm cân đang áp dụng. Vấn đề thường không nằm ở việc cân nặng giảm tự nó, mà ở tình trạng ăn quá ít hoặc cắt giảm dinh dưỡng kéo dài khiến lượng năng lượng và dưỡng chất đưa vào không đáp ứng nhu cầu.

Trong trường hợp này, cụm từ suy nhược cơ thể do giảm cân quá mức có thể mô tả trạng thái xuống sức xuất hiện sau một giai đoạn ăn kiêng quá khắt khe. Tuy nhiên, cần tách tình huống này khỏi sụt cân không chủ ý, bởi giảm cân dù không ăn kiêng có thể là dấu hiệu của một vấn đề sức khỏe cần được kiểm tra.

1. Vì sao giảm cân quá mức có thể khiến cơ thể suy nhược?

Cân nặng giảm khi năng lượng đưa vào thấp hơn mức cơ thể sử dụng. Một mức thâm hụt có kiểm soát có thể nằm trong kế hoạch quản lý cân nặng, nhưng nếu khẩu phần bị cắt giảm quá mạnh hoặc kéo dài, cơ thể không chỉ thiếu năng lượng mà còn có nguy cơ nhận không đủ protein, chất béo, vitamin và khoáng chất.

Merck Manual định nghĩa suy dinh dưỡng thiếu hụt là tình trạng thiếu calorie hoặc một hay nhiều dưỡng chất thiết yếu. Thiếu năng lượng–protein có thể đi kèm thiếu nhiều vi chất và biểu hiện từ mức kín đáo đến suy mòn rõ.

Diễn tiến có thể hình dung như sau:

Ăn kiêng quá mức / bỏ nhiều nhóm thực phẩm
↓
Năng lượng đưa vào thấp kéo dài
↓
Protein và vi chất cũng dễ thiếu theo
↓
Khả năng duy trì hoạt động và phục hồi giảm
↓
Mệt, yếu, nhanh xuống sức
↓
Hoạt động thường ngày ngày càng khó duy trì

Carbohydrate, protein và chất béo đều giữ vai trò trong cung cấp năng lượng và duy trì hoạt động của cơ thể; nhu cầu thực tế thay đổi theo tuổi, cân nặng và tình trạng sức khỏe.

Một số cách giảm cân dễ làm nguy cơ thiếu hụt tăng gồm:

• Nhịn ăn kéo dài nhưng không có kế hoạch dinh dưỡng phù hợp.

• Bỏ nhiều bữa liên tục.

• Cắt gần như toàn bộ một hoặc nhiều nhóm thực phẩm.

• Chỉ ăn một số món “ít calorie” trong thời gian dài.

• Giảm khẩu phần mạnh trong khi vẫn tập luyện cường độ cao.

• Tiếp tục ép cân dù đã xuất hiện chóng mặt, mệt hoặc giảm khả năng làm việc.

Vì vậy, nguyên nhân suy nhược cơ thể trong bối cảnh này cần được nhìn từ mức năng lượng và chất lượng khẩu phần, không chỉ nhìn vào số kilogram đã giảm.

2. Dấu hiệu cho thấy quá trình giảm cân đang ảnh hưởng đến thể lực

Một người giảm cân có thể cảm thấy hơi đói hoặc cần thời gian thích nghi với chế độ mới. Điều đáng chú ý hơn là sức khỏe và khả năng hoạt động bắt đầu giảm so với trước khi ăn kiêng.

Các biểu hiện có thể gặp gồm:

Merck Manual ghi nhận người thiếu dinh dưỡng có thể gặp fatigue, yếu, khó duy trì hoạt động bình thường, dễ lạnh, giảm cảm giác ngon miệng; ở phụ nữ, kinh nguyệt có thể trở nên không đều hoặc ngừng trong trường hợp thiếu hụt đáng kể.

Tuy nhiên, những biểu hiện trên không đặc hiệu riêng cho ăn kiêng quá mức. Mệt và yếu cũng có thể liên quan thiếu máu, bệnh tuyến giáp, nhiễm trùng, rối loạn tiêu hóa hoặc nhiều vấn đề khác.

Do đó, mối liên hệ với giảm cân trở nên thuyết phục hơn nếu tình trạng xuống sức bắt đầu sau khi khẩu phần bị cắt mạnh và cải thiện khi chế độ ăn được điều chỉnh. Ngược lại, sức khỏe vẫn giảm dù đã ăn uống đầy đủ là lý do cần mở rộng sang nội dung suy nhược cơ thể là bệnh gì để tìm nguyên nhân khác.

3. Làm gì để phục hồi nếu cơ thể xuống sức do giảm cân quá mức?

Mục tiêu đầu tiên không phải “ăn thật nhiều để tăng cân lại ngay”, mà là đưa chế độ ăn trở về mức đủ năng lượng và dưỡng chất theo khả năng dung nạp, đồng thời giảm bớt những yếu tố đang tiếp tục làm cơ thể mất sức.

Có thể bắt đầu theo các hướng sau:

• Dừng việc tiếp tục siết khẩu phần quá mức: nếu ăn kiêng đang đi cùng mệt, yếu hoặc giảm khả năng sinh hoạt, kế hoạch hiện tại cần được đánh giá lại.

• Khôi phục bữa ăn tương đối đều: tránh tiếp tục bỏ bữa rồi cố bù bằng một bữa lớn.

• Đảm bảo đủ các nhóm chất: khẩu phần nên có nguồn tinh bột, protein, chất béo cùng rau quả thay vì chỉ tập trung vào thực phẩm ít calorie.

• Ưu tiên protein trong các bữa chính: thịt nạc, cá, trứng, sữa, đậu và các nguồn đạm phù hợp giúp đáp ứng nhu cầu duy trì mô cơ.

• Tăng khẩu phần từng bước nếu đã ăn quá ít kéo dài: khả năng dung nạp và tình trạng dinh dưỡng cần được cân nhắc, đặc biệt ở người đã suy dinh dưỡng rõ.

• Giảm cường độ tập luyện tạm thời: không nên tiếp tục ép cơ thể tập nặng trong lúc năng lượng thấp và thể lực đang giảm.

• Ngủ và nghỉ đủ: thiếu ngủ hoặc stress đi kèm sẽ làm quá trình phục hồi khó hơn.

• Theo dõi cân nặng cùng chức năng: ngoài con số trên cân, cần chú ý sức lực, khả năng làm việc, ăn uống và mức vận động có cải thiện hay không.

Merck Manual cho biết hỗ trợ dinh dưỡng ở người thiếu dinh dưỡng nhằm duy trì hoặc tăng khối nạc; đường ăn uống được ưu tiên khi có thể, còn cách hỗ trợ cụ thể phụ thuộc mức độ thiếu hụt và khả năng ăn, hấp thu.

Phần lựa chọn thực phẩm và cách tổ chức khẩu phần nên được triển khai sâu hơn ở bài suy nhược cơ thể nên ăn gì. Nếu mục tiêu vẫn là giảm cân, kế hoạch mới cần ưu tiên sự bền vững và đủ dưỡng chất thay vì tiếp tục ép cân trong lúc cơ thể chưa hồi phục.

Không nên tự mặc định vitamin, thuốc bổ hoặc TPBVSK sẽ giải quyết tình trạng nếu nguyên nhân chính vẫn là tổng năng lượng và khẩu phần quá thấp. Việc bổ sung riêng từng chất phù hợp nhất khi đã xác định nhu cầu hoặc thiếu hụt cụ thể.

4. Phân biệt giảm cân chủ động với sụt cân không chủ ý

Đây là ranh giới quan trọng nhất của case này.

Giảm cân chủ động có yếu tố giải thích tương đối rõ: người đó đã giảm khẩu phần, thay đổi chế độ ăn hoặc tăng mức vận động. Nếu thể lực giảm sau một thời kỳ siết cân quá mức, thiếu năng lượng và dinh dưỡng là hướng hợp lý để xem xét.

Ngược lại, sụt cân không chủ ý nghĩa là cân nặng tiếp tục giảm dù người bệnh không cố giảm bằng chế độ ăn hay tập luyện. NHS khuyến nghị nên đi khám nếu cân nặng tiếp tục giảm mà không thay đổi chế độ ăn hoặc vận động, bởi nguyên nhân có thể liên quan stress nhưng cũng có thể là bệnh tiêu hóa, rối loạn nội tiết, bệnh tim, suy dinh dưỡng, thuốc hoặc bệnh lý nghiêm trọng khác.

Nên thăm khám nếu sụt cân diễn ra ngoài ý muốn, tiếp tục tiến triển hoặc đi cùng các biểu hiện như:

• Sốt hoặc vã mồ hôi đêm.

• Rối loạn tiêu hóa dai dẳng.

• Khát nhiều, tiểu nhiều.

• Tim đập nhanh, run tay hoặc khó chịu với nóng.

• Da hoặc niêm mạc nhợt rõ.

• Khó thở, đau ngực hoặc giảm khả năng gắng sức.

• Ăn uống bình thường nhưng cân nặng vẫn tiếp tục giảm.

• Mệt ngày càng tăng dù đã ngừng chế độ ăn kiêng.

Merck Manual cũng xem tình trạng mệt đi cùng giảm cân là một dấu hiệu cần đánh giá các nguyên nhân như thiếu dinh dưỡng, bệnh tiêu hóa, nhiễm trùng, bệnh nội tiết hoặc bệnh lý khác tùy tổ hợp triệu chứng.

Như vậy, suy nhược cơ thể do giảm cân quá mức phù hợp nhất với trường hợp việc ăn kiêng hoặc cắt giảm năng lượng diễn ra trước rồi thể lực mới giảm theo. Nếu cân nặng tự giảm mà không có chủ đích, hướng xử lý phải chuyển từ “phục hồi sau ăn kiêng” sang tìm nguyên nhân của sụt cân, tránh bỏ sót bệnh lý phía sau.

Nguồn tham khảo: NHS; Merck Manual Consumer và Professional Edition.

• https://duocbinhdong.mozellosite.com/mua-hang-truc-tuyen/item/bo-duong/bat-tien-binh-dong/

• https://duocbinhdong.mozellosite.com/cam-nang-suc-khoe/params/post/5296829/suy-nhuoc-co-the

• https://duocbinhdong.mozellosite.com/cam-nang-suc-khoe/params/post/5296835/dau-hieu-suy-nhuoc-co-the

Tác giả: Võ Ngọc Yến Nga

Nội dung được biên soạn và xuất bản bởi Dược Bình Đông – thương hiệu thuộc Công ty TNHH Dược Phẩm Bình Đông.

Dược Bình Đông – Giao thoa thế hệ, thân thuộc mọi nhà

Dược Bình Đông kế thừa những giá trị của nền Y học cổ truyền Việt Nam, với tiền thân là Cơ sở sản xuất thuốc Y học dân tộc Bình Đông. Qua nhiều thế hệ, thương hiệu tiếp tục phát triển các sản phẩm chăm sóc sức khỏe từ thảo dược, đồng thời chia sẻ kiến thức về chăm sóc và bảo vệ sức khỏe đến cộng đồng.

• Tên: Công ty TNHH Dược Phẩm Bình Đông (Bidophar)
• Hotline: 028.39.808.808
• Địa chỉ trụ sở: 43/9 Mễ Cốc, Phường Phú Định, TP. Hồ Chí Minh
• Địa chỉ showroom/liên hệ: 22 Đường số 10, Phường Bình Phú, TP. Hồ Chí Minh
• Email: info@binhdong.vn

Nguồn: https://www.binhdong.vn/cam-nang-suc-khoe/cac-dau-hieu-suy-nhuoc-co-the-va-huong-dieu-tri/

No comments

Leave a reply