Virus có gây suy nhược cơ thể không? Vì sao hết bệnh vẫn còn mệt?

Cơn sốt đã hết, họng bớt đau, những triệu chứng cấp cũng dần lui nhưng cơ thể vẫn nặng nề, làm một lúc đã muốn nghỉ. Trạng thái này khiến nhiều người nghĩ mình đang bị virus gây suy nhược cơ thể hoặc bệnh đã “ăn hết sức”.

Mệt và yếu thực tế có thể xuất hiện trong lúc nhiễm virus cũng như kéo dài một thời gian sau đợt bệnh. Tuy nhiên, đây không phải bằng chứng rằng virus đã tạo ra một bệnh riêng mang tên “suy nhược cơ thể”. Điều cần quan sát là cơ thể đang hồi phục theo chiều hướng nào, mức hoạt động có cải thiện dần hay xuất hiện thêm dấu hiệu bất thường.

1. Vì sao sau nhiễm virus cơ thể vẫn còn mệt và yếu?

Fatigue là biểu hiện thường gặp trong nhiều bệnh nhiễm trùng. CDC ghi nhận các virus đường hô hấp có thể gây mệt, yếu, giảm cảm giác ngon miệng, đau nhức, sốt và nhiều triệu chứng khác. MedlinePlus cũng liệt kê nhiễm trùng, đặc biệt những bệnh cần thời gian dài để hồi phục, trong số các nguyên nhân gây fatigue.

Trong giai đoạn cấp, cơ thể phải dành nguồn lực cho đáp ứng miễn dịch, đồng thời người bệnh thường ăn ít, ngủ không ổn định và giảm mức vận động. Sau lúc sốt hoặc triệu chứng chính đã lui, các yếu tố này chưa chắc trở về trạng thái ban đầu ngay lập tức.

Có thể hình dung theo chuỗi:

Nhiễm virus
↓
Sốt, viêm, đau nhức, giảm ăn, ngủ kém
↓
Mức hoạt động giảm trong những ngày mắc bệnh
↓
Thể lực và khả năng gắng sức tạm thời giảm
↓
Triệu chứng cấp đã đỡ nhưng người vẫn dễ mệt

Một số virus cũng có đặc điểm hồi phục lâu hơn những bệnh hô hấp nhẹ thông thường. Chẳng hạn, MedlinePlus cho biết phần lớn người mắc tăng bạch cầu đơn nhân nhiễm khuẩn do Epstein–Barr virus cải thiện trong khoảng 2–4 tuần, nhưng cảm giác mệt ở một số người có thể kéo dài thêm nhiều tuần.

COVID-19 là một ví dụ khác cho thấy triệu chứng sau nhiễm không phải lúc nào cũng kết thúc cùng lúc với giai đoạn cấp. CDC ghi nhận fatigue, khó tập trung, rối loạn giấc ngủ và triệu chứng nặng hơn sau gắng sức có thể xuất hiện ở người mắc Long COVID. Tuy nhiên, không nên lấy diễn tiến của Long COVID để áp cho mọi loại virus.

Vì vậy, cách hiểu phù hợp hơn là:

Virus có thể gây một đợt bệnh khiến mức năng lượng và thể lực giảm; ở một số người, quá trình trở lại trạng thái trước bệnh cần thêm thời gian.

2. Mệt sau nhiễm virus thường tiến triển như thế nào?

Không có một mốc chung kiểu “sau nhiễm virus phải khỏe lại trong X ngày”. Thời gian hồi phục phụ thuộc loại virus, mức độ bệnh, tuổi, bệnh nền, thời gian nằm nghỉ, tình trạng dinh dưỡng và nhiều yếu tố khác.

CDC cho biết các triệu chứng mạn tính sau nhiễm có thể khác nhau rất nhiều giữa từng người về loại triệu chứng, thời gian và mức độ. Một số trường hợp cải thiện dần theo thời gian, trong khi người có triệu chứng kéo dài nên trao đổi với nhân viên y tế để được đánh giá.

Trong quá trình phục hồi thuận lợi, diễn tiến thường nghiêng về:

Điểm quan trọng không phải chỉ đếm số ngày, mà là xu hướng.

Nếu hôm nay có thể đi lại hoặc làm việc nhẹ tốt hơn vài ngày trước, ăn uống dần ổn định và không phát sinh triệu chứng mới, đó là hướng phục hồi tích cực.

Ngược lại, cần chú ý nếu:

• Mức mệt không giảm mà tăng dần.

• Chỉ một hoạt động rất nhẹ cũng khiến triệu chứng bùng lên kéo dài.

• Khả năng sinh hoạt ngày càng kém.

• Sốt quay trở lại.

• Xuất hiện khó thở, đau ngực, tim đập nhanh hoặc triệu chứng thần kinh.

CDC gọi tình trạng triệu chứng nặng lên sau hoạt động thể chất hoặc tinh thần là post-exertional malaise (PEM) trong một số hội chứng hậu nhiễm, đặc biệt Long COVID. Nếu có kiểu diễn tiến này, không nên cố tăng vận động theo một lịch cứng.

Do đó, câu hỏi suy nhược cơ thể kéo dài bao lâu không nên được trả lời bằng một con số áp dụng cho mọi trường hợp. Thời gian cần được đặt cạnh loại nhiễm trùng và chiều hướng hồi phục thực tế.

3. Chăm sóc thế nào trong giai đoạn cơ thể còn yếu sau nhiễm virus?

Nếu triệu chứng cấp đã cải thiện và không có dấu hiệu cảnh báo, mục tiêu là giúp cơ thể trở lại sinh hoạt theo khả năng thay vì ép bản thân “khỏe lại ngay”.

Có thể thực hiện theo các hướng sau:

• Nghỉ đủ trong giai đoạn còn mệt: chưa nên quay ngay về lịch làm việc hoặc tập luyện cường độ cao nếu cơ thể chưa chịu được.

• Tăng hoạt động từng bước: bắt đầu từ đi lại, sinh hoạt nhẹ; chỉ tăng mức vận động nếu cơ thể đáp ứng tốt.

• Ăn đủ bữa: ưu tiên khẩu phần có tinh bột, đạm, rau quả và chất béo phù hợp thay vì chỉ dùng nước hoặc thức ăn quá đơn điệu.

• Uống đủ nước: đặc biệt sau những đợt sốt, nôn hoặc tiêu chảy.

• Giữ giờ ngủ tương đối ổn định: ngủ kém trong thời gian bệnh có thể tiếp tục làm cảm giác mệt rõ hơn.

• Không dùng kháng sinh để “phục hồi sau virus” nếu không có chỉ định: kháng sinh không điều trị nhiễm virus thông thường.

• Không tự truyền dịch hoặc dùng nhiều thuốc bổ chỉ vì còn mệt: mức mệt sau bệnh cần được đánh giá theo khả năng ăn uống, mất nước và nguyên nhân cụ thể.

Với cảm lạnh thông thường, MedlinePlus khuyến nghị nghỉ ngơi và uống đủ dịch trong thời gian cơ thể tự hồi phục.

Riêng virus đường hô hấp, CDC hiện khuyến nghị người bệnh chỉ quay lại hoạt động bình thường sau khi triệu chứng nhìn chung đang cải thiện và đã hết sốt ít nhất 24 giờ mà không cần thuốc hạ sốt; đây là hướng dẫn kiểm soát lây nhiễm, không có nghĩa thể lực đã phục hồi hoàn toàn ngay tại thời điểm đó.

Nếu sau bệnh người bệnh ăn uống kém hoặc sụt cân, phần suy nhược cơ thể nên ăn gì phù hợp để xây dựng chế độ dinh dưỡng phục hồi. Nếu điểm nổi bật là giảm khả năng hoạt động, bài suy nhược cơ thể nên làm gì sẽ giúp tổ chức lại lịch nghỉ và vận động.

4. Khi nào mệt sau nhiễm virus cần được đi khám?

Không nên tiếp tục quy mọi tình trạng mệt cho “virus còn trong người”. Khi triệu chứng kéo dài, bác sĩ cần xem liệu đây còn là quá trình hồi phục bình thường, một biến chứng của đợt nhiễm, hội chứng sau nhiễm hay một bệnh khác xuất hiện cùng thời điểm.

MedlinePlus khuyến nghị người bị fatigue nên được đánh giá nếu tình trạng không cải thiện dù đã ngủ đủ, dinh dưỡng tốt và giảm stress. Fatigue còn có thể liên quan thiếu máu, rối loạn tuyến giáp, rối loạn giấc ngủ, bệnh tim, bệnh tự miễn và nhiều nguyên nhân khác.

Nên chủ động kiểm tra nếu có một trong các tình huống sau:

• Mệt kéo dài và không cho thấy xu hướng cải thiện.

• Sức khỏe đã khá lên rồi lại xấu đi.

• Sốt kéo dài hoặc sốt xuất hiện trở lại.

• Khó thở, thở hụt hơi hoặc giảm khả năng gắng sức rõ.

• Đau hoặc nặng ngực.

• Tim đập nhanh, đánh trống ngực hoặc chóng mặt nhiều.

• Sụt cân không chủ ý.

• Ăn uống kém kéo dài.

• Vàng da, nước tiểu sẫm hoặc biểu hiện bất thường khác.

• Yếu cơ rõ, yếu khu trú hoặc triệu chứng thần kinh.

• Sau hoạt động rất nhẹ, tình trạng mệt tăng mạnh và kéo dài.

Một số virus có biểu hiện đặc thù. Ví dụ, viêm gan virus có thể đi cùng fatigue, chán ăn, buồn nôn, đau bụng, nước tiểu sẫm và vàng da; các biểu hiện này cần được đánh giá theo bệnh cụ thể chứ không nên gọi chung là suy nhược.

Tương tự, khó thở sau một đợt nhiễm hô hấp có thể liên quan tổn thương phổi hoặc nguyên nhân tim phổi khác. MedlinePlus ghi nhận viêm phổi do virus có thể gây khó thở, sốt, ho, đau ngực và fatigue.

Vì vậy, nếu trạng thái yếu kéo dài đi cùng một cụm triệu chứng rõ, nội dung suy nhược cơ thể là bệnh gì phù hợp hơn để mở rộng các hướng cần kiểm tra, còn bài suy nhược cơ thể có nguy hiểm không giúp đánh giá mức độ cần xử trí.

Nhìn chung, virus có thể khiến cơ thể mệt trong thời gian mắc bệnh và một số người cần thêm thời gian để phục hồi sau khi triệu chứng cấp đã giảm. Điều đáng theo dõi nhất không phải một mốc ngày cố định, mà là khả năng hoạt động có đang cải thiện dần hay không. Mệt tăng lên, kéo dài không rõ xu hướng hoặc đi cùng triệu chứng bất thường là lý do để tìm nguyên nhân cụ thể thay vì tiếp tục gọi chung là “suy nhược sau virus”.

Nguồn tham khảo: Centers for Disease Control and Prevention (CDC); MedlinePlus – U.S. National Library of Medicine.

• https://duocbinhdong.mozellosite.com/mua-hang-truc-tuyen/item/bo-duong/bat-tien-binh-dong/

• https://duocbinhdong.mozellosite.com/cam-nang-suc-khoe/params/post/5296829/suy-nhuoc-co-the

• https://duocbinhdong.mozellosite.com/cam-nang-suc-khoe/params/post/5296835/dau-hieu-suy-nhuoc-co-the

Tác giả: Võ Ngọc Yến Nga

Nội dung được biên soạn và xuất bản bởi Dược Bình Đông – thương hiệu thuộc Công ty TNHH Dược Phẩm Bình Đông.

Dược Bình Đông – Giao thoa thế hệ, thân thuộc mọi nhà

Dược Bình Đông kế thừa những giá trị của nền Y học cổ truyền Việt Nam, với tiền thân là Cơ sở sản xuất thuốc Y học dân tộc Bình Đông. Qua nhiều thế hệ, thương hiệu tiếp tục phát triển các sản phẩm chăm sóc sức khỏe từ thảo dược, đồng thời chia sẻ kiến thức về chăm sóc và bảo vệ sức khỏe đến cộng đồng.

• Tên: Công ty TNHH Dược Phẩm Bình Đông (Bidophar)
• Hotline: 028.39.808.808
• Địa chỉ trụ sở: 43/9 Mễ Cốc, Phường Phú Định, TP. Hồ Chí Minh
• Địa chỉ showroom/liên hệ: 22 Đường số 10, Phường Bình Phú, TP. Hồ Chí Minh
• Email: info@binhdong.vn

Nguồn: https://www.binhdong.vn/cam-nang-suc-khoe/cac-dau-hieu-suy-nhuoc-co-the-va-huong-dieu-tri/

No comments

Leave a reply