Vì sao cơ thể ngày càng thiếu sức? 5 nhóm nguyên nhân cần xem xét

Hai người cùng than “dạo này người yếu hẳn” chưa chắc đang gặp cùng một vấn đề. Một người xuống sức sau nhiều tuần làm việc và ngủ ít; người khác vẫn mệt dù lịch sinh hoạt đã ổn định, kèm sụt cân hoặc những thay đổi bất thường về sức khỏe.

Đó là lý do nguyên nhân cơ thể suy yếu không nên được tìm theo kiểu chọn một lý do duy nhất. MedlinePlus và Merck Manual cho thấy tình trạng mệt, thiếu năng lượng có thể xuất hiện trong nhiều bối cảnh, từ bệnh lý, giấc ngủ, dinh dưỡng, sức khỏe tinh thần đến thuốc hoặc chất đang sử dụng. Muốn xác định hướng đáng chú ý, cần xem yếu tố nào xuất hiện trước và điều gì đang tiếp tục duy trì trạng thái mất sức.

1. Bệnh lý và những giai đoạn sức khỏe suy giảm

Nếu đã nghỉ ngơi, ăn uống tương đối ổn nhưng thể lực vẫn không trở lại, nguyên nhân cần được mở rộng ra ngoài lối sống. Nhiều vấn đề sức khỏe biểu hiện ban đầu khá giống nhau: mệt, giảm sức chịu đựng hoặc cảm thấy không đủ năng lượng để duy trì hoạt động.

Những nhóm thường được xem xét gồm:

MedlinePlus liệt kê thiếu máu, tiểu đường, bệnh tuyến giáp, bệnh tim, phổi, gan, thận, nhiễm trùng, rối loạn giấc ngủ và các vấn đề sức khỏe tâm thần trong những nguyên nhân liên quan đến fatigue. Merck Manual cũng đưa nhiều tình trạng nội tiết, nhiễm trùng, bệnh mạn và thiếu máu vào quá trình đánh giá người mệt kéo dài.

Chính vì phạm vi này khá rộng, bài suy nhược cơ thể là bệnh gì phù hợp hơn để đi sâu vào từng nhóm bệnh và các dấu hiệu gợi ý. Một số mối liên hệ còn có bối cảnh riêng, chẳng hạn thiếu máu và suy nhược cơ thể, virus gây suy nhược cơ thể hay suy nhược cơ thể do bệnh dạ dày.

Tuổi hoặc một giai đoạn sinh lý cũng không nên được coi là nguyên nhân độc lập. Người cao tuổi thường đồng thời có bệnh mạn, mức vận động giảm hoặc phải dùng nhiều thuốc. Phụ nữ sau sinh lại có thể gặp thiếu ngủ, mất máu và lịch ăn uống đảo lộn; người vừa trải qua bệnh nặng hoặc phẫu thuật cần thêm thời gian để lấy lại thể lực.

MedlinePlus và Merck Manual đều đề cập thai kỳ, giai đoạn hậu phẫu, bệnh mạn cùng tình trạng giảm thể lực do ít vận động trong những bối cảnh có liên quan đến fatigue.

2. Mức tiêu hao vượt quá khả năng phục hồi

Không phải mọi trường hợp xuống sức đều bắt đầu từ bệnh. Một hướng rất thường gặp là cơ thể liên tục phải tiêu hao nhiều hơn mức có thể phục hồi.

Chẳng hạn, một tuần công việc dày có thể chỉ khiến người khỏe mạnh mệt tạm thời. Nhưng nếu tình trạng này nối tiếp bằng nhiều đêm ngủ thiếu, thời gian nghỉ ít hoặc lịch sinh hoạt liên tục thay đổi, cảm giác mất sức dễ tích lũy.

Một số tình huống cần xem lại:

• Làm việc quá sức: khối lượng công việc cao kéo dài trong khi thời gian nghỉ không tương xứng.

• Ngủ thiếu hoặc thường xuyên thức khuya: khả năng hồi phục giảm, ban ngày dễ thiếu tỉnh táo và năng lượng.

• Lịch sống thất thường: thời gian ăn, ngủ và làm việc thay đổi liên tục khiến nhịp nghỉ ngơi khó ổn định.

• Ít vận động kéo dài: thể lực có thể giảm sau giai đoạn ít hoạt động, nằm lâu hoặc vừa hồi phục sau bệnh.

• Vận động vượt sức: cường độ cao hơn khả năng hiện tại khiến mức mệt tăng thay vì giúp cơ thể thích nghi.

MedlinePlus ghi nhận thiếu ngủ, thức khuya, vận động quá ít hoặc quá nhiều trong các yếu tố lối sống liên quan đến fatigue. Merck Manual cũng đề cập tình trạng giảm thể lực sau thời gian ít vận động hoặc nằm lâu.

Riêng làm việc quá sức gây suy nhược cơ thể cần được xem như một trường hợp cụ thể, không phải lời giải thích mặc định cho mọi cơn mệt. Nếu thể lực bắt đầu giảm đúng sau một giai đoạn lao lực, nên nhìn đồng thời khối lượng công việc, số giờ ngủ, mức vận động và thời gian phục hồi.

Ngược lại, người đã giảm tải và ngủ nghỉ tương đối đầy đủ nhưng sức lực vẫn tiếp tục sa sút cần chuyển sang xem xét những nhóm nguyên nhân khác.

3. Stress, lo âu và giấc ngủ tạo thành vòng tác động qua lại

Một giai đoạn áp lực kéo dài có thể ảnh hưởng nhiều mặt cùng lúc. Đầu óc luôn căng khiến giấc ngủ kém ổn định; ngủ không đủ lại làm khả năng tập trung và mức năng lượng giảm vào ngày hôm sau. Khẩu vị hoặc nhịp sinh hoạt cũng dễ thay đổi theo.

MedlinePlus liệt kê stress cảm xúc, lo âu, trầm cảm cùng rối loạn giấc ngủ trong những hướng có liên quan đến fatigue. Merck Manual cũng xem anxiety, depression và sleep disturbances là các yếu tố thường gặp trong đánh giá tình trạng mệt kéo dài.

Hai bối cảnh cần được tách rõ:

Stress và lo lắng: tình trạng xuống sức xuất hiện cùng một giai đoạn chịu áp lực tâm lý, thường đi kèm khó tập trung, ngủ kém hoặc ăn uống thất thường.

Mất ngủ: thời lượng hoặc chất lượng giấc ngủ trở thành vấn đề nổi bật; người bệnh thức dậy mà vẫn không cảm thấy hồi phục.

Hai hướng này liên quan chặt nhưng không hoàn toàn giống nhau. Vì vậy, stress gây suy nhược cơ thể và mất ngủ suy nhược cơ thể cần được đánh giá riêng nếu một trong hai yếu tố chiếm ưu thế.

Đặc biệt, nếu mệt đi cùng buồn bã kéo dài, mất hứng thú, lo âu quá mức hoặc khả năng làm việc và sinh hoạt giảm rõ, không nên tiếp tục xem đây đơn thuần là phản ứng bình thường với áp lực.

4. Cơ thể không nhận đủ năng lượng và dưỡng chất

Một người vẫn ngủ đủ nhưng ăn quá ít trong nhiều tuần cũng khó duy trì thể lực như trước. Hoạt động hằng ngày cần năng lượng, protein, vitamin và khoáng chất; nguồn cung không đáp ứng trong thời gian dài dễ kéo theo sức bền giảm và quá trình phục hồi chậm lại.

Các bối cảnh thường gặp gồm:

• Thường xuyên bỏ bữa vì công việc hoặc cảm giác chán ăn.

• Khẩu phần đơn điệu, thiếu nhóm thực phẩm giàu protein hoặc vi chất.

• Giảm mạnh lượng thức ăn nhằm xuống cân nhanh.

• Rối loạn ăn uống làm lượng dinh dưỡng đưa vào không đáp ứng nhu cầu.

• Vấn đề tiêu hóa khiến việc ăn hoặc hấp thu dưỡng chất gặp khó khăn.

Merck Manual xếp undernutrition vào các yếu tố liên quan đến fatigue kéo dài. MedlinePlus cũng đề cập suy dinh dưỡng và rối loạn ăn uống trong những nguyên nhân cần xem xét.

Với suy nhược cơ thể do giảm cân quá mức, điểm cần quan tâm không phải bản thân cân nặng thấp hay cao mà là chế độ giảm cân có khiến năng lượng, protein hoặc vi chất bị thiếu hụt hay không.

Cũng cần phân biệt hai tình huống dễ bị nhập làm một. Chủ động ăn ít rồi giảm cân và xuống sức khác với tự nhiên sụt cân dù không có ý định giảm. Trường hợp thứ hai cần được tìm nguyên nhân sức khỏe trước thay vì chỉ cố ăn nhiều hơn.

Nếu đã xác định dinh dưỡng là mắt xích quan trọng, phần suy nhược cơ thể nên ăn gì sẽ phù hợp để xây dựng khẩu phần. Ở bước tìm nguyên nhân, điều cần làm rõ chỉ là người bệnh có đang ăn đủ và hấp thu phù hợp với nhu cầu hay không.

5. Thuốc, rượu bia, thuốc lá và các chất đang sử dụng

Thời điểm bắt đầu mệt đôi khi trùng với lúc dùng thêm thuốc mới, tăng liều hoặc kết hợp nhiều sản phẩm. Đây là chi tiết dễ bị bỏ qua vì sự chú ý thường tập trung vào bệnh đang điều trị.

Merck Manual đề cập một số nhóm thuốc và chất liên quan đến fatigue như thuốc chống trầm cảm, kháng histamine thế hệ cũ, một số thuốc hạ huyết áp, thuốc an thần, thuốc giãn cơ và các chất gây nghiện. MedlinePlus cũng ghi nhận một số thuốc dùng cho dị ứng, huyết áp, giấc ngủ hoặc đau có thể gây buồn ngủ hay mệt ở một số người.

Nên phân biệt ba nhóm:

Thuốc điều trị

Nếu tình trạng thiếu sức xuất hiện sau khi bắt đầu thuốc hoặc thay đổi liều, cần đối chiếu hai mốc thời gian này. Tuy nhiên, không nên tự ngừng thuốc hoặc thay liều khi chưa trao đổi với bác sĩ hoặc dược sĩ.

Nội dung thuốc làm suy nhược cơ thể phù hợp hơn để phân tích sâu mối liên hệ giữa từng nhóm thuốc và cảm giác mệt.

Rượu bia và các chất khác

Những chất này có khả năng tác động đến giấc ngủ, hệ thần kinh hoặc tình trạng sức khỏe nói chung, vì vậy cũng cần được đưa vào quá trình rà soát nguyên nhân.

Thuốc lá

Thuốc lá là một bối cảnh khác với thuốc điều trị. Hút thuốc liên quan đến nhiều bệnh tim mạch và hô hấp, từ đó sức chịu đựng có thể giảm. MedlinePlus cũng khuyến nghị ngừng hút thuốc trong các biện pháp hỗ trợ kiểm soát fatigue.

Vì bản chất khác nhau, thuốc lá gây suy nhược cơ thể nên được tìm hiểu riêng thay vì nhập chung với tác dụng không mong muốn của thuốc điều trị.

Nhìn chung, câu hỏi “tại sao bị suy nhược cơ thể?” hiếm khi được trả lời tốt bằng một nguyên nhân duy nhất. Một người vừa tăng ca, vừa ngủ ít và ăn thất thường có thể chịu tác động từ nhiều yếu tố cùng lúc; ở trường hợp khác, lối sống chỉ làm tình trạng vốn bắt nguồn từ bệnh lý trở nên rõ hơn.

Điểm cần xác định là yếu tố nào xuất hiện trước, yếu tố nào đang tiếp tục duy trì sự mất sức và có biểu hiện nào vượt khỏi phạm vi mệt thông thường. Nếu thể lực tiếp tục giảm dù đã điều chỉnh sinh hoạt, hoặc xuất hiện sụt cân không chủ ý, sốt, khó thở, đánh trống ngực và những bất thường khác, nên chuyển từ tự phục hồi sang đánh giá nguyên nhân sức khỏe.

Nguồn tham khảo: MedlinePlus – U.S. National Library of Medicine; Merck Manual Professional Edition.

• https://duocbinhdong.mozellosite.com/mua-hang-truc-tuyen/item/bo-duong/bat-tien-binh-dong/

• https://duocbinhdong.mozellosite.com/cam-nang-suc-khoe/params/post/5296829/suy-nhuoc-co-the

• https://duocbinhdong.mozellosite.com/cam-nang-suc-khoe/params/post/5296835/dau-hieu-suy-nhuoc-co-the

Tác giả: Võ Ngọc Yến Nga

Nội dung được biên soạn và xuất bản bởi Dược Bình Đông – thương hiệu thuộc Công ty TNHH Dược Phẩm Bình Đông.

Dược Bình Đông – Giao thoa thế hệ, thân thuộc mọi nhà

Dược Bình Đông kế thừa những giá trị của nền Y học cổ truyền Việt Nam, với tiền thân là Cơ sở sản xuất thuốc Y học dân tộc Bình Đông. Qua nhiều thế hệ, thương hiệu tiếp tục phát triển các sản phẩm chăm sóc sức khỏe từ thảo dược, đồng thời chia sẻ kiến thức về chăm sóc và bảo vệ sức khỏe đến cộng đồng.

Thực phẩm này không phải là thuốc, không có tác dụng thay thế thuốc chữa bệnh.

Nguồn: https://www.binhdong.vn/cam-nang-suc-khoe/cac-dau-hieu-suy-nhuoc-co-the-va-huong-dieu-tri/

No comments

Leave a reply